گوجه فرنگی بعد از سیب زمینی از مهم‌ترین گیاهان خانواده بادمجانیان است که در تغذیه بشر مورد استفاده قرار می‌گیرد. اهمیت میوه این گیاه که بعنوان سبزی مورد استفاده قرار می‌گیرد بیشتر مدیون انواع ویتامین‌هایی است که به مقدار زیاد در آن یافت می شود. بدلیل داشتن ویتامین‌های A و C و مواد غذایی نقش مهمی در سلامتی جامعه ایفا می‌نماید. گوجه فرنگی در شرایط اقلیمی بسیار متفاوت از بوشهر گرفته تا آذربایجان شرقی و در تمامی استان‌های کشور در سطح وسیع کشت می‌شود.

میزان برداشت عناصر غذایی گوجه فرنگی با عملکرد 90 تن در هکتار بیش از 260 کیلوگرم نیتروژن (N)، 100 کیلوگرم فسفر (P2O5)، 520 کیلوگرم پتاسیم (K2O)، 40 کیلوگرم منیزیم، 60 کیلوگرم گوگرد و رقمی بیش از 100 کیلوگرم در هکتار کلسیم می‌باشد ولی مقدار برداشت عناصر ریزمغذی در مقایسه با عناصر پرمصرف بسیار کم و ناچیز است.

گوجه فرنگی با وجودی که ارزش انرژی‌زایی زیادی ندارد مصرف زیاد آن در بسیاری از کشورها به عنوان منبع ویتامین‌ها و مواد معدنی و همچنین سبزی سالادی و بهترین چاشنی غذا شناخته شده است و در سطح وسیعی در رب‌سازی، ترشی، سس و آب گوجه فرنگی مورد استفاده قرار می‌گیرد. آب گوجه فرنگی به عنوان نوشیدنی و اشتهاآور مورد استفاده قرار می‌گیرد. سس، رب و ترشی آن بخصوص در ایران رب گوجه فرنگی به عنوان بهترین چاشنی غذایی استفاده وافری دارد.

امروزه از کودها به عنوان ابزاری برای نیل به حداکثر تولید در واحد سطح استفاده می‌شود. متأسفانه مصرف نامتعادل کودهای شیمیایی که مطابقتی با نیاز واقعی گیاه ندارد در سطح وسیعی صورت می‌گیرد. این امر در گوجه فرنگی نیز مشابه سایر محصولات کشاورزی نه تنها افزایش عملکرد مطلوب را در پی نخواهد داشت بلکه کیفیت آن را نیز بشدت كاهش می‌دهد.

نیاز غذایی گوجه فرنگی:
بسته به نوع گوجه فرنگی نیاز غذایی آن متفاوت است، مثلاً گوجه فرنگی فضای باز برای تازه خوری عملکرد پایین‌تری نسبت به ارقام صنعتی آن که برای تولید رب کشت می‌شوند، دارند. بنابراین نیاز غذایی آنها پایین‌تر است. همین‌طور برای گوجه فرنگی گلخانه‌ای که عملکرد آن مثلاً 250 تا 300 تن در هکتار است نیاز غذایی بسیار بالاتر از همه انواع آن می‌باشد.

جذب نیتروژن و پتاسیم در ابتدا کند است اما به سرعت در مراحل گل‌دهی افزایش می‌یابد. جذب پتاسیم در طول رشد میوه افزایش یافته و جذب نیتروژن عمدتاً پس از تشکیل میوه اول رخ می‌دهد. (شکل 5 و 6). فسفر (P) و مواد مغذی ثانویه ، کلسیم و منیزیم با سرعت نسبتاً ثابت در کل چرخه حیات گیاه گوجه فرنگی مورد نیاز است (منبع: هوت ، 1985).


شکل 1- مقدار برداشت عناصر غذایی هر بوته گوجه فرنگی (گرم)


شکل 2- مقدار برداشت روزانه برای تولید گوجه فرنگی به منظور تولید رب (عملکرد 127 تن در هکتار) - منبع: B. Bar-Yosef

همانطور که در شکل 1 و 2 مشاهده می‌شود، بیشترین جذب مواد مغذی در 8 تا 14 هفته اول رشد و همچنین بعد از اولین برداشت میوه، اتفاق می‌افتد. بنابراین گیاه نیاز به نیتروژن بالایی در اوایل فصل رشد و بعد از تشکیل میوه دارد.

راندمان استفاده بهتر از N و بازده بیشتر هنگامی حاصل می‌شود که N در زیر مالچ‌های پلی اتیلن از طریق سیستم آبیاری قطره‌ای اعمال شود. حداقل 50٪ از کل N باید به شکل نیترات ازت (NO-3) استفاده شود. بیشترین ماده مغذی موجود در گیاه و میوه گوجه فرنگی بالغ، پتاسیم و به دنبال آن نیتروژن (N) و کلسیم (Ca) است (شکل‌های 3 و 4).


شکل 3- درصد عناصر موجود در گیاه گوجه فرنگی (آترتون و رودیچ، 1986)


شکل 4- درصد عناصر موجود در میوه گوجه فرنگی (آترتون و رودیچ، 1986)

وظایف اصلی مواد مغذی در گیاه:

خلاصه وظایف عناصر غذایی در گیاه
عنصر وظیفه
نیتروژن ساخت پروتئین (رشد و تولید محصول)
فسفر تقسیم سلولی و تشکیل مولکول‌های حامل انرژی
پتاسیم

انتقال قندها، كنترل روزنه‌ها، تأثیر بر بسیاری از آنزیم‌ها، باعث کاهش حساسیت به بیماری‌های گیاهی می‌شود.

کلسیم واحدی اصلی در تشکیل دیواره‌های سلولی، حساسیت به بیماری‌ها را کاهش می‌دهد.
گوگرد شرکت در ساختار اسیدهای آمینه ضروری مانند سیستئین و متیونین
منیزیم عنصر اصلی در ساخته شدن کلروفیل
آهن تشکیل کلروفیل
منگنز شرکت در فرآیند فتوسنتز
بور تشکیل دیواره سلولی. جوانه‌زنی و کشیدگی لوله گرده، شرکت در متابولیسم و ​​انتقال قند
روی ساخت اکسین
مس شرکت در متابولیسم نیتروژن و کربوهیدرات‌ها
مولیبدن بخشی از آنزیم‌های نیترات-رداکتاز و نیتروژناز

نیتروژن (N):

مدیریت نیتروژن در مزرعه گوجه فرنگی از مهم‌ترین عوامل مؤثر در تولید است. با توجه به تغییرات سریع نیتروژن در طبیعت این امر نسبتاً مشکل است. میزان نیتروژن مصرفی، زمان مصرف، نحوه مصرف و منابع نیتروژن از جمله فاکتورهای مدیریتی است که بایستی مد نظر قرار گیرد.

توکر و همگین (1982) برداشت نیتروژن توسط گوجه فرنگی با عملکرد 40 تن در هکتار برابر با 120 کیلوگرم در هکتار اعلام کرده‌اند. مطالعات انجام شده بر روی نیاز غذایی گوجه فرنگی در آمریکا نشان می‌دهد مزرعه گوجه فرنگی با تولید محصول معادل 72 تن در هکتار به طور متوسط 2016 کیلوگرم نیتروژن از خاک جذب می‌کند. مطالعات نیاز غذایی گوجه فرنگی در کشور منجر به ارائه فرمول‌های کودی متفاوت برای این محصول شده است. در بوشهر و دزفول و کرج مصرف 180 کیلوگرم N، در مرودشت 250 کیلوگرم نیتروژن برای عملکرد حدود 30 تا 35 تن در هکتار گزارش شده است. البته مقدار مصرف نیتروژن وابسته به تیپ کشت و نوع رقم و عملکرد پیش‌بینی شده دارد.

شکل نیتروژن در تولید محصول موفق گوجه فرنگی از اهمیت بالایی برخوردار است. نسبت بهینه بین آمونیوم و نیترات به مرحله رشد و pH آن در محیط رشد بستگی دارد. گیاهانی که در محیط رشد فقط با +NH4 رشد می‌کنند وزن تازه کمتر و علائم استرس بیشتری نسبت به گیاهانی دارند که فقط در -NO3 رشد می‌کنند.

علائم کمبود نیتروژن:

علائم کلروز نشان داده شده در برگ‌های موجود در شکل 6 نتیجه کمبود نیتروژن است. در صورت کمبود نیتروژن، برگ‌های بالغ و پیر به تدریج از ظاهر طبیعی سبز رنگ خود به سبز بسیار ملایم تغییر می‌کنند. با پیشرفت کمبود، این برگ‌های مسن به طور یکنواخت زرد می‌شوند. برگ‌ها در اثر کمبود شدید، زرد مایل به سفید می‌شوند. برگ‌های جوان در بالای گیاه رنگ سبز اما كم‌رنگ‌تری دارند و از نظر اندازه کوچک‌تر می‌شوند. انشعاب در گیاهان دچار کمبود نیتروژن کاهش یافته که موجب کوتاهی گیاه می‌شود. با پیشرفت کمبود، برگ‌های قدیمی‌تر نیز تمایل به پژمرده شدن در زیر تنش خفیف آب و پیری بسیار زودتر از حد معمول دارند. بازیابی گیاهان دچار کمبود نیتروژن سریع و قابل مشاهده است.

در شرایط کمبود نیتروژن برگ‌ها کوچک، ساقه‌ها و شاخه‌های جانبی معمولاً کم تشکیل می‌شود. زردی برگ‌های زیرین زودتر ظاهر می‌شود. رنگ سبز مایل به زرد کمبود نیتروژن توأم با رنگ بنفش آنتوسیانین است. در گوجه فرنگی کمبود نیتروژن مانند سیب زمینی ولی رگبرگ‌ها ارغوانی، ساقه مختلف به رنگ ارغوانی روشن تا تیره، جوانه گل‌ها زرد شده می‌ریزند. میوه‌ها کوچک و سبز روشن وقتی برسند قرمز تیره و خوشرنگ می‌شود. اما مقادیر زیاد نیتروژن نیز علاوه بر کاهش عملکرد کیفیت محصول سبب تشدید آفات و بیماری‌های گیاهی می‌شود. تجمع نیترات در میوه از مهم‌ترین نتایج مصرف اضافی نیتروژن است.


شکل 6- علائم کمبود نیتروژن

میزان مصرف
نیاز گوجه فرنگی به کود نیتروژن بستگی به رقم، ویژگی‌های خاک به خصوص میزان ماده آلی و املاح دارد. کارایی کود نیتروژن نیز در میزان مصرف آن مؤثر است. میزان کربنات کلسیم و pH خاک، شرایط اقلیمی، زمان و روش مصرف کود و نیز سایر عوامل مؤثر در رشد و عملکرد از جمله برنامه آبیاری و میزان سایر عناصر غذایی مورد نیاز گیاه در کارایی مصرف کود و نهایتاً میزان کود نیتروژن مورد نیاز مؤثر است.

بهترین روش در تعیین میزان کود نیتروژن مورد نیاز اجرای تحقیقات منطقه‌ای است. اندازه‌گیری نیترات پای بوته، تعیین میزان ماده آلی خاک، اطلاع از سایر عوامل مدیریتی مؤثر در تولید و نیز اندازه‌گیری کلروفیل برگ در تعیین میزان نیتروژن مورد نیاز مؤثر است. براساس تحقیقات انجام شده در استان بوشهر میزان نیتروژن خالص مورد نیاز گوجه فرنگی در این استان 180 کیلوگرم در هکتار می‌باشد. مصرف اضافی نیتروژن به خصوص در شرایط کمبود سایر عناصر غذایی در کاهش کیفیت محصول و حساسیت به آفات و بیماری‌ها مؤثر است. حدود 50% از نیتروژن مصرفی به خصوص در فصول سرد و نیز در شرایط شور بایستی از منبع نیترات آن تأمین شود.

مصرف نیتروژن در مزارع گوجه فرنگی تحت تأثیر عوامل متعددی از جمله پتانسیل تولید خاک منطقه، میزان ماده آلی خاک، مدیریت آبیاری، کیفیـت آب آبیاری و از همه مهم‌تر مصرف مواد آلی می‌باشد. براساس بررسی‌های انجام شده مقادیر توصیه کود نیتروژن در مزارع گوجه فرنگی بصورت ذیل می‌باشد. در خاک‌های کشور در شرایطی که میزان ماده آلی خاک کمتر از 0.5 درصد باشد:

در شرایط مصرف کود مرغی به میزان 10 تن در هکتار نیازی به مصرف کود نیتروژن نبوده چون در این شرایط نه تنها عملکرد مطلوب حاصل می‌شود بلکه تجمع نیترات نیز در حد کمی است.

در شرایط مصرف 20 تن در هکتار کود گوسفندی یا گاوی، مصرف 60 کیلوگرم نیتروژن در هکتار قابل توصیه است.

در شرایط عدم مصرف مواد آلی کاربرد 180کیلوگرم نیتروژن در هکتار توصیه می‌شود.

علاوه بر مقدار مصرف، زمان مصرف نیتروژن نیز از اهمیت خاصی برخوردار است.

زمان مصرف

نیاز گوجه فرنگی به نیتروژن در اوایل دوره رشد شدیدتر است. به طوری که بخشی از نیتروژن بایستی در زمان قبل از انتقال نشاء به همراه سایر کودها مصرف شود. پس از استقرار نشاء یعنی از زمان حدود دو هفته پس از انتقال نشاء مصرف نیتروژن بایستی شروع شود. تحقیقات انجام شده در مناطق مختلف نشان داد که حدود 80 درصد نیتروژن مورد نیاز گیاه بایستی تا زمان قبل از اولین برداشت محصول مصرف شود. مابقی نیز تا چین دوم مصرف شود. مصرف کود نیتروژنه در چند مرحله (حدود 10 مرحله) در طی دوره رشد گیاه با رعایت نکته فوق قابل توصیه است.

روش مصرف

اولین مرحله مصرف نیتروژن در زمان قبل از کاشت به همراه سایر کودها بایستی در لایه‌ای کود حیوانی مصرف و یا حداقل به زیر خاک برده شود. مصرف کود در طی دوره داشت توجه به روش آبیاری،  بافت خاک و ... متفاوت خواهد بود. در روش آبیاری سطحی مصرف نیتروژن طی حداقل 4 مرحله توصیه می‌شود اما در سیستم آبیاری تحت فشار امکان مصرف کود طی هر بار آبیاری وجود دارد. در این روش، مصرف کود طی 10 مرحله نیز توصیه شده است. در سیستم‌های آبیاری تحت فشار حداکثر مصرف 25 کیلوگرم نیتروژن در هکتار در هر مرحله آبیاری قابل توصیه است. بدیهی است در صورت سبک بودن بافت خاک افزایش تعداد دفعات مصرف در کارایی مصرف کود مؤثرتر خواهد بود.

در صورتی که فکر می‌کنید با این مشکل روبرو هستید، پیشنهاد می‌کنیم برای مشاهده لیست کودهای حاوی نیتروژن روی تصویر کلیک کنید

 

فسفر (P)

مناسب‌ترین روش در تعیین میزان فسفر مورد نیاز گیاه آزمون خاک است. شرایط اقلیمی و پتانسیل تولید و نیز سایر عوامل مدیریتی بر میزان فسفر مصرفی بر اساس آزمون خاک مؤثر است. از مهم‌ترین عوامل مدیریتی در توصیه فسفر میزان و نوع کود دامی مصرفی است. مصرف برخی منابع ماده آلی به خصوص کود مرغی در کاهش مصرف کود فسفر بسیار مؤثر است. مصرف فسفر طی یک مرحله در زمان قبل از کاشت، بصورت ساندویچی در لایه‌ای از کود دامی قابل توصیه است.

حساس‌ترین مرحله مصرف فسفر سرک برای گوجه فرنگی در مرحله پس از استقرار نشاء یا مرحله ریشه دوانی، مرحله گل‌دهی و مرحله تشکیل بذر است. چرا که در این مراحل تأمین فسفر کافی برای گیاه بسیار حیاتی است. کود فسفر را بایستی در زمان قبل از کاشت به همراه کود حیوانی در نوارهای کاشت گیاه مصرف نمود.

گیاهان در تمام مراحل رشد به فسفر نیاز دارند؛ ولی بیشترین نیاز آنها در زمان استقرار و اوایل رشد رویشی است. اگر تأمین فسفر با مشکل روبه رو شود، این عنصر از قسمت‌های مسن‌تر به قسمت‌های جوان‌تر حرکت می‌کند. از جمله علائم کمبود فسفر در گوجه فرنگی سبز متمایل به آبی، تیره یا ارغوانی شدن برگ طوقه گیاه، ارغوانی شدن سطح زیرین برگ شامل رگبرگ‌ها و مناطق بین رگبرگی، کوچک شدن برگ‌های بالغ، خم شدن برگ‌ها به سمت پایین و توقف رشد آنها، نازک شدن ساقه‌ها، قهوه‌ای شدن ریشه‌ها و کم شدن ریشه‌های فرعی است. مصرف اضافی این عنصر غذایی در بروز و تشدید کمبود برخی عناصر کم‌نیاز مانند روی و آهن مؤثر است.

مصرف فسفر بر اساس آزمون خاک در جدول شماره ۱ آمده است. مصرف فسفر به صورت سرک در مراحل مختلف رشد توصیه می‌گردد. مصرف فسفر به صورت کود آبیاری چه در آبیاری قطره‌ای و چه در آبیاری سطحی با استفاده از منابع محلول فسفر مانند اسید فسفریک، مونو آمونیوم فسفات و مونو پتاسیم فسفات مؤثر است.

در صورتی که فکر می‌کنید با این مشکل روبرو هستید، پیشنهاد می‌کنیم برای مشاهده لیست کودهای حاوی فسفر روی تصویر کلیک کنید

 

پتاسیم (K):

مقادیر کافی پتاسیم برای اطمینان از میزان بهینه پتاسیم در کلیه اندام‌های اصلی، به دلیل داشتن نقش کلیدی پتاسیم در گوجه فرنگی باید برای محصول تأمین شود. به عنوان یک کاتیون، +K یک کاتیون غالب است و بارهای منفی آنیون‌های آلی و معدنی را متعادل می‌کند. بنابراین، غلظت پتاسیم بالا برای این منظور در سلول‌ها لازم است.

1- تعادل بارهای الکتریکی منفی در گیاه

عملکرد اصلی در فعال‌سازی آنزیم‌ها و سنتز پروتئین، قند، نشاسته و ... است (بیش از 60 آنزیم به پتاسیم وابسته هستند). همچنین تثبیت pH در سلول بین 8-7، عبور از غشاها و متعادل‌سازی پروتون‌ها در طی فرایند فتوسنتز.

2- تنظیم فرایندهای متابولیک در سلول

تنظیم تورژسانس (متورم شدن در اثر جذب آب) گیاه، به خصوص در سلول‌های محافظ روزنه. در آوند چوبی، پتاسیم بر فشار اسمزی تأثیر گذاشته و از طریق انتقال مواد متابولیکی از برگ به میوه و تغذیه ریشه‌ها با این مواد، کمک می‌کند. این عمل پتاسیم باعث افزایش ماده خشک و قند موجود در میوه شده و همچنین موجب افزایش تورم میوه و در نتیجه ماندگاری طولانی‌تر میوه می‌شود.

3- تنظیم فشار اسمزی

مقاومت در برابر پژمردگی را بهبود می‌بخشد (Bewley and White، 1926، Adams et al، 1978).

مقاومت در برابر ویروس، نماتدها و پاتوژن‌های قارچی را تقویت می‌کند (سلامت پتاسیم و گیاهان، پرنود، 1990).

بروز اختلالات رنگ آمیزی و پوسیدگی شکوفه را کاهش می‌دهد (وینسور و لانگ، 1968).

افزایش مواد جامد در میوه (شفیق و وینسور، 1964)

طعم را بهبود می‌بخشد (دیویس و وینسور، 1967).


شکل 5- تأثیر میزان پتاسیم بر عملکرد و کیفیت گوجه فرنگی تولید رب

مناسب‌ترین روش تعیین میزان پتاسیم مورد نیاز مزرعه گوجه فرنگی مشابه فسفر، آزمون خاک است. از جمله عوامل مهم در توصیه کودی بر اساس آزمون خاک بافت خاک و شوری منابع خاک و آب است. مصرف پتاسیم نیز عمدتاً در زمان قبل از کاشت صورت می‌گیرد. با توجه به نیاز گوجه فرنگی به پتاسیم در زمان میوه‌دهی و تأثیر این عنصر غذایی بر عملکرد و کیفیت محصول، مصرف بخشی از پتاسیم از منابع مناسب این عنصر غذایی مانند سولفات پتاسیم محلول در آب در این مرحله از رشد گیاه قابل توصیه است. از جمله علائم کمبود پتاسیم سوختگی حاشیه برگ‌ها است که عمدتاً در برگهای پایین مشاهده می‌شود. مصرف بیش از حد پتاسیم در بروز کمبود برخی عناصر از جمله منیزیم گزارش شده است مصرف پتاسیم بر اساس آزمون خاک در جدول شماره ۴ آمده است.

گوجه فرنگی به دو عنصر پتاسیم و کلسیم حساسیت خاصی دارد. پتاسیم در کمیت و کیفیت میوه گوجه‌فرنگی نقش اساسی دارد. پتاسیم در ساخت پروتئین، فتوسنتز، انتقال قند از برگ به میوه، حفظ انرژی اسمزی گیاه، باز و بسته شدن به موقع روزنه‌ها و در نتیجه بهبود کارایی مصرف آب، بلوغ میوه، بهبود سفتی و شكل میوه، بهبود کارایی مصرف کودهای حاوی نیتروژن، افزایش میزان اسید و خوش طعم شدن میوه گوجه فرنگی نقش دارد. پتاسیم موجب رشد متوازن میوه، کاهش ناهنجاری‌های رسیدگی مانند بلیچینگ، کاهش عارضه پوک و پفکی شدن میوه گوجه فرنگی، سفتی، افزایش مواد جامد و ماده خشک میوه می‌شود. حدود 60 تا 66 درصد پتاسیم جذب شده توسط گیاه، در میوه یافت می‌شود. از جمله علائم کمبود پتاسیم، سوختگی حاشیه برگ‌ها و نقاط سوخته در فاصله بین رگبرگ‌ها است که معمولاً در برگ‌های پیر مشاهده می‌شود. در گیاهان جوان برگ‌ها به رنگ سبز تیره در می‌آیند. ساقه‌ها کوچک و فاصله میان‌گره‌ها کم می‌شود. در مرحله رسیدن، میوه‌ها به سادگی ریزش می‌کنند. رسیدگی میوه‌ها غیریکنواخت است و میوه‌های رسیده لکه‌دار هستند. سایر علائم کمبود پتاسیم، کاهش ارتفاع گیاه و سطح برگ، کاهش تعداد ميوه در خوشه، کاهش تشکیل میوه و کاهش وزن میوه است. مصرف بیش از حد پتاسیم در بروز کمبود برخی عناصر از جمله منیزیم گزارش شده است.

در صورتی که فکر می‌کنید با این مشکل روبرو هستید، پیشنهاد می‌کنیم برای مشاهده لیست کودهای حاوی پتاسیم روی تصویر کلیک کنید

 

کلسیم (Ca):

وجود کلسیم در ساختمان دیواره سلولی لازم است. 90 درصد کلسیم گیاه در دیواره سلولی یافت می شود و به عنوان عامل متصل کننده اجزای سلول به یکدیگر عمل می‌کند. در صورت بروز کمبود کلسیم، توسعه بافت‌های جدید مختل می‌شود و عملکرد به شدت کاهش می‌یابد. کلسیم عنصر کلیدی در سفتی بافت میوه گوجه فرنگی است. کلسیم سبب جلوگیری از پیری زودهنگام برگ‌ها می‌شود. این عنصر مقاومت گیاه در برابر استرس‌های محیطی، آفات و بیماری‌ها را افزایش و خاصیت انبارداری آن را بهبود می‌بخشد. کمبود کلسیم به طور کلی در میوه اتفاق می‌افتد. زیرا انتقال کلسیم کاملاً از طریق آوند چوب انجام می‌شود و میوه‌ها چون تبخیر کمی دارند، دچار کمبود کلسیم می‌شوند. حدود 5 درصد کلسیم وارد میوه می‌شود. بنابراین کمبود کلسیم به خصوص در مرحله رشد، به سرعت در میوه‌ها رخ می‌دهد و سبب نکروزه شدن (سوختگی) انتهای میوه می‌شود که به آن سوختگی گلگاه می‌گویند. علائم کمبود کلسیم شامل چروکیدگی مناطق رشد جدید، مرگ نقاط رشدی در ریشه و اندام هوایی است. بدشکلی برگ‌های گیاهچه و سوختگی به رنگ زرد، قهوه‌ای یا بنفش در حاشیه برگ‌ها شروع می‌شود و به سمت فضای بین رگبرگی حرکت می‌کند. در گیاهان بالغ حاشیه جوان‌ترین برگ‌ها و برخی فضاهای بین رگبرگی، قهوه‌ای می‌شوند. نقاط رشدی می‌میرند و تکامل جوانه‌های گل متوقف می‌شود. هر چند کمبود کلسیم در خاک‌های آهکی وجود ندارد؛ اما بروز سوختگی گلگاه در گوجه فرنگی که ناشی از کمبود کلسیم میوه است در این مناطق مشاهده می‌شود. شوری خاک، شرایط اقلیمی و نیز مدیریت نامناسب آبیاری از مهم‌ترین عوامل مؤثر در بروز و تشدید کمبود این عنصر غذایی در محصول گوجه فرنگی است. مصرف کودهای کلسیم و به خصوص محلول‌پاشی آن در رفع این کمبود مؤثر است. استفاده از منگنز موجب کاهش سوختگی گلگاه در گوجه فرنگی می‌شود.

کلسیم نقش ویژه‌ای در کنترل شوری و عوارض آن در گوجه فرنگی دارد، افزایش شوری موجب بروز یک عارضه فیزیولوژیک به نام پوسیدگی گلگاه در گوجه فرنگی می‌شود که ناشی از کاهش انتقال کلسیم به میوه گوجه فرنگی است. در شرایط مرطوب و سرد، برگ گوجه فرنگی ابلق و جمع شده و با کمبود عناصر غذایی اشتباه می‌شود. در واقع افزایش رطوبت سبب بروز پیچیدگی برگ، کلروز، پوسیدگی گلگاه در میوه و کاهش انتقال کلسیم به برگ‌ها و میوه‌ها می‌شود. محلول‌پاشی کلسیم، تهویه سریع گلخانه و تنظیم شرایط محیطی در این خصوص بسیار مهم است.

در صورتی که فکر می‌کنید با این مشکل روبرو هستید، پیشنهاد می‌کنیم برای مشاهده لیست کودهای حاوی کلسیم روی تصویر کلیک کنید

 

منیزیم (Mg):

 

به طور کلی منیزیم در گیاه نقش‌های فیزیولوژیکی و مولکولی مهمی مانند شرکت در ساختار کلروفیل دارد. تحقیقات نشان می‌دهد که بین 15 تا 20 درصد کل منیزیم گیاه، در ساختار کلروفیل است. بنابراین منیزیم یک عنصر مهم در فتوسنتز و ساخت قندها است. کمبود منیزیم در کشور شایع نیست؛ زیرا منابع آب و خاک در ایران، مقدار منیزیم مورد نیاز گوجه فرنگی را تأمین می‌کند. با این حال در کشت‌های متراکم با عملکرد بالای 80 تن در هکتار، امکان بروز کمبود منیزیم وجود دارد. به طور مثال در کشت‌های گلخانه‌ای، مصرف کودهای منیزیمی شایع است؛ چرا که گوجه فرنگی، منیزیم دوست و نیاز به مصرف آن تقریباً بالاست. در اثر کمبود منیزیم بافت بین رگبرگی برگ‌های پیر زرد و دچار سوختگی می‌شود.

در صورتی که فکر می‌کنید با این مشکل روبرو هستید، پیشنهاد می‌کنیم برای مشاهده لیست کودهای حاوی منیزیم روی تصویر کلیک کنید

 

آهن (Fe):

 

آهن برای تولید کلروفیل و فعال‌سازی چند آنزيم مؤثر در فتوسنتز و تنفس گیاه نیاز است. کمبود آهن، بیشتر در خاک‌های قلیایی و آهکی مشاهده می‌شود و در شرایط آهک زیاد، زهکشی فقير و غلظت بالای یون‌های فلزی در خاک یا محلول غذایی، کمبود آهن تشدید می‌شود. آهن قابل استفاده، در pH بالای 7 کاهش می‌یاید. همچنین سمیت منگنز، کمبود آهن را تشدید می‌کند و سبب توسعه یکنواخت رنگ‌پریدگی و ایجاد رنگ سبز متمایل به زرد در جوان‌ترین برگ‌ها می‌شود و سایر برگ‌ها سبز تیره باقی می‌مانند. در ابتدا رگبرگ‌ها سبز بوده و ایجاد یک فرم شبکه مانند می‌کنند. اگر کمبود آهن تشدید شود، رگبرگ‌های فرعی کم‌رنگ می‌شوند و به خصوص اگر برگ‌ها در معرض نور خورشید باشند، سرانجام می‌میرند. کمبود آهن در گوجه فرنگی به خصوص در خاک‌های آهکی مناطقی مانند بوشهر و مناطقی از خوزستان بسیار شایع است.

در صورتی که فکر می‌کنید با این مشکل روبرو هستید، پیشنهاد می‌کنیم برای مشاهده لیست کودهای حاوی آهن روی تصویر کلیک کنید

 

روی (Zn):

 

علائم کمبود روی در بوته گوجه فرنگی به صورت لکه‌هایی در نواحی رگبرگی برگ‌های جوان است. سپس برگچه‌ها حالت فنجان برگشته را پیدا می‌کنند.

منگنز (Mn):

نقش منگنز در گیاه تا حد زیادی به نقش آهن، مس، روی و آنزیم‌های کاتالیزور مربوط می‌شود. وجود منگتز برای فتوسنتز، تنفس و جذب نیترات مورد نیاز است. کمبود منگنز بیشتر در خاک‌های قلیایی و آهکی وجود دارد و در خاک‌های اسیدی، قابلیت جذب آن زیاد است. در برگ‌های جوان دچار کمبود منگنز، رگبرگ‌های وسط و بالایی برگ‌ها سبز تیره و در مقابل نقاط سبز متمایل به زرد در پهنک برگ ظاهر می‌شوند.

بور (B):

بور، در تشکیل دیواره سلولی نقش دارد و جزء ساختمان دیواره سلولی است . این عنصر در انتقال و متابولیسم کربوهیدرات‌ها، گل‌دهی، تشکیل میوه و تکامل بذر، جوانه‌زنی گرده و رشد لوله گرده نقش دارد. در اثر کمبود بور، رشد متوقف می‌شود. تأمين بور مورد نیاز گیاهان، به توجه بیشتری نیاز دارد زیرا محدوده بین کمبود و سمیت آن کم است. کمبود بور سبب ایجاد علائم در برگ و میوه می شود. علائم اصلی کمبود بور در برگ شامل کج شدگی برگ‌های جدیدتر (در کمبود شدید نقاط رشدی می‌میرند) و ظهور زردی گسترده حاشیه‌ای در کناره‌های مسن‌ترین برگ‌ها است. کمبود بور در مناطق با خاک‌های آهکی و آب با کیفیت مطلوب، بیشتر شایع است؛ اما در مناطق شور، احتمال کمبود بور کمتر و حتی امکان سمیت آن نیز وجود دارد.

مس (Cu):

مس، متابولیسم کربوهیدرات‌ها و نیتروژن را تحت تأثیر قرار می‌دهد. مس فعال‌کننده آنزیمی برای ساخت لیگنین و ملانین است. کمبود مس به ندرت در گلخانه در کشت خاکی مشاهده می‌شود. استفاده از قارچ‌کش‌های دارای ترکیبات مسی مانند اکسی‌کلرور مس که برای مبارزه با بیماری‌های خاکزاد استفاده می‌شود، برای تأمین مس مورد نیاز کفایت می‌کند؛ اما در کشت هیدروپونیک و خاک‌های آلی، احتمال بروز کمبود مس بیشتر است؛ چرا که معمولاً بهم خوردن تعادل کاتیون‌های فلزی مانند آهن و منگنز می‌تواند منجر به کمبود مس شود. در اثر کمبود مس، حاشیه برگ‌های بالغ به سمت بالا خم می‌شود.

 

عملکرد

تن در هکتار

نیتروژن

N

فسفر

P2O5

پتاسیم

K2O

کلسیم

CaO

منیزیم

MgO

فضای باز 80 240 60 420 230 70
150 400 110 700 374 110
تولید رب 60 190 50 330 200 50
100 300 80 520 300 80
کشت تونلی 100 290 75 500 270 80
200 500 140 900 450 140
گلخانه‌ای مرتفع 120 300 85 600 290 85
240 600 160 1000 500 150

 

 

مراحل رشد و نمو گوجه فرنگی:

رشد و نمو گوجه فرنگی در مزرعه به 6 مرحله تقسیم و تفکیک می‌شود. مرحله استقرار پس از نشاء که معمولاً در این مرحله استفاده از کودهای فسفردار و کودهای حاوی روی (Zn) به صورت محلول در آب برای توسعه ریشه بسیار مفید می‌باشد. در مرحله دوم که رشد رویشی می‌باشد استفاده از کودهای نیتروژنه مانند اوره و نیترات آمونیوم و یا سولفات آمونیوم برای ایجاد رشد رویشی بسیار مناسب است. برای افزایش متناسب رشد بوته‌ای گوجه فرنگی مصرف توأم نیتروژن و پتاسیم به صورت سرک می‌تواند بسیار مؤثر باشد. در مرحله گلدهی و تشکیل میوه نیاز به فسفر افزایش می‌یابد و در مرحله تشکیل تا رسیدگی میوه معمولاً نیاز به کودهای پتاسیمی افزایش دارد تا بزرگ شدن میوه، رسیدگی و رنگ‌گیری میوه به حداکثر برسد.

 

ادامه دارد......