باقلا محصولی است که دانه آن به شکل سبز یا خشک استفاده می‌شود.

دانه‌های رسیده باقلا حدود 4 درصد پروتئین و مقادیر زیادی املاح معدنی مثل فسفر، کلسیم و آهن دارد و همچنین انواع ویتامین‌ها را داراست.

مشخصات گیاه‌شناسی:

باقلا از جنس باقلا و خانواده بقولات است.

گیاهی است یکساله که لپه‌های آن پس از کاشت و جوانه‌زنی در داخل خاک می‌مانند.

ساقه: ساقه باقلا چهارگوش و نسبتاً قوی و خشبی است و به همین دلیل، احتیاج به قیم ندارد.

ریشه: گره‌های مخصوص ریشه خانواده بقولات در باقلا هم وجود دارد که باعث تثبیت ازت در خاک می‌شود.

میوه: میوه باقلا به صورت غلاف است که در داخل آن 3 تا 5 عدد دانه قرار دارد و شکل دانه‌ها و همچنین ریزی و درشتی و رنگ آن‌ها در انواع مختلف باقلا متفاوت است.

با رسیدن دانه‌ها، پوست غلاف‌ها ضخیم شده و رنگ آن‌ها سیاه می‌شود.

ارقام باقلا:

از نظر طرز قرار گرفتن غلاف روی بوته ارقام باقلا را به دو دسته تقسیم می‌کنند:

الف- ارقامی که میوه آن‌ها به طرف بالا رشد می‌کند.

ب- ارقامی که میوه آن‌ها به طرف پایین رشد می‌کند (غلاف آویزان).

از نظر ریزی و درشتی دانه و رنگ آن، ارقام باقلا را به دو دسته تقسیم می‌کنند:

الف- ارقام فرانسوی، مانند:

باقلای آلیکانت

باقلای ماره

ب- ارقام آلمانی، مانند:

باقلای اکسپرس

باقلای مازاگان

از ارقام اصلاح شده باقلا می‌توان رقم‌های زیر را نام برد:

رقم زهره

رقم الجزایری

رقم شامی (باغی)

رقم شاخ بزی

رقم برکت

شرایط رویشی ویژه:

آب و هوا

باقلا محصول فصل خنک است و تا سرمای منهای 5 درجه سانتی‌گراد را تحمل می‌کند.

اگر باقلا را در مناطق با آب و هوای معتدل بکارید بهترین نتیجه را می‌گیرید.

رطوبت

با کاشت باقلا در زمین‌های کمی مرطوب یعنی زمین‌های نم‌دار، بیشترین و بهترین محصول را به دست خواهید آورد.

همچنین رطوبت نسبی زیاد در هوا نیز در رشد و نمو و تشکیل میوه در گیاه مؤثر است.

نور

باقلا، گیاه روز بلند است و واکنش فتوپریودی، برای کاشت این محصول دارای اهمیت چندانی نیست.

حرارت

بوته باقلا، دمای 5 درجه زیر صفر را تحمل می‌کند و در 7 درجه زیر صفر به کلی خشک می‌شود.

درجه حرارت برای سبز شدن باقلا از 3/5 تا 9 درجه سانتی‌گراد می‌باشد.

خاک

باقلا را در هر نوع زمینی می‌توانید بکارید، ولی در زمین‌های رسی و هوموسی که رطوبت را برای مدت زیادی در خود نگه‌می‌دارند مقدار محصول زیادتری به دست خواهید آورد.

کود

کود حیوانی برای باقلا مناسب است و نسبت به نوع زمین و نوع تناوب می‌توانید 20 تا 30 تن کود حیوانی در هکتار مصرف کنید.

حدود 100 کیلوگرم ازت، 80 کیلوگرم فسفات و 200 کیلوگرم کود پتاسه در هر هکتار، مواد غذایی این گیاه را تأمین می‌کند.

در مرحله تشکیل غلاف، کود ازته را به صورت سرک به گیاه بدهید.

ویژگی‌های خاص کاشت:

آماده کردن زمین و بستر کاشت

زمین مورد نظر برای کشت باقلا را در پاییز سال قبل، شخم عمیق بزنید.

با این شخم کود دامی را نیز با خاک مخلوط کنید.

زمین را تا اسفند ماه به حال خود رها کنید تا کلوخه‌های آن در اثر یخبندان‌های زمستان خرد شوند.

در اسفند ماه در اولین فرصت، زمین را به وسیله دیسک هموار کنید.

اگر لازم باشد زمین را پس از دیسک زدن با وسایل مکانیکی مانند لولر یا ماله، تخت و تراز کنید تا زمین آماده کاشت شود.

زمان کاشت

در نقاطی که سرمای زمستان از 5 درجه زیر صفر تجاوز نمی‌کند می‌توانید باقلا را در پاییز بکارید.

اگر در منطقه، سرمای زمستان شدید است باید کشت باقلا را در اسفند ماه و یا اوایل بهار انجام دهید.

زمان کاشت بذر در مقدار محصول بسیار مؤثر است.

هر قدر بذر باقلا را زودتر بکارید مقدار محصول زیادتری برداشت خواهید نمود.

مقدار بذر در هکتار

مقدار بذری را که می‌خواهید در یک هکتار بکارید بستگی به ریزی و درشتی دانه باقلا و طرز کاشت این محصول دارد.

حدود 200 تا 300 کیلوگرم بذر در هکتار کاشته می‌شود.

طریقه کاشت باقلا

بذر باقلا را با فاصله 10 سانتی‌متر، روی ردیف‌ها در عمق 5 سانتی‌متری بکارید.

فاصله ردیف‌های کاشت را حدود 40 تا 60 سانتی‌متر در نظر بگیرید و تعداد دو عدد بذر را با هم در یک سوراخ قرار دهید.

در کشت‌های مکانیزه فاصله بذرها 10 تا 20 سانتی‌متر می‌باشد.

بهتر است بذور باقلا را 12 تا 24 ساعت قبل از کاشت، در آب خیس کنید تا زودتر سبز شوند.

مراقبت‌های داشت:

آبیاری

تعداد دفعات آبیاری باقلا را با توجه به عوامل مختلف مانند درجه حرارت محیط، درصد رطوبت هوا و بافت خاک، 5 تا 7 روز یکبار در نظر بگیرید.

باید در آبیاری دقت لازم را به عمل آورید تا باقلا از کم‌آبی صدمه نبیند.

سله‌شکنی

اگر باقلا را در خاک‌هایی با رس زیاد و یا مواد آلی کم کشت کنید سطح خاک در اثر آبیاری سفت می‌شود و شکاف برمی‌دارد یعنی سله می‌بندد.

با وسایل دستی مانند کج‌بیل و یا ادوات ماشینی مناسب مانند کولتیواتور، اقدام به شکستن سله کنید.

وجین

در صورت مشاهده علف‌های هرز در محصول کاشته شده، در زمان 4 تا 6 برگه شدن اقدام به وجین علف‌های هرز نمایید.

وجین بین ردیف‌ها را می‌توانید به کمک ادوات کشاورزی انجام دهید.

بعد از وجین علف‌های هرز، حتماً مزرعه را آبیاری کنید.

پنسمان کردن بوته باقلا

وقتی بوته‌های باقلا پر گل شدند، یعنی زمانی که باقلاها در مرحله تمام گل هستند قسمت انتهایی هریک از شاخه‌ها را قطع کنید. این عمل سبب کنترل شته سیاه باقلا شده، موجب ذخیره انرژی برای تولید میوه و دانه می‌گردد.

برداشت:

زمان و نحوه برداشت

اگر بخواهید باقلا را به طور سبز و تازه برداشت کنید، پس از آن که دانه باقلا در غلاف کاملاً رشد کرد و قبل از آن که غلاف تغییر رنگ دهد و خشک شود، آن را از بوته جدا کنید.

چنانچه بخواهید باقلا دانه خشک باقلا مورد استفاده قرار گیرد، پس از آن که غلاف روی بوته تقریباً خشک شد تمام بوته‌ها را از زمین بکنید و در محلی خرمن کنید و بعد با وسایل مختلف و با در نظر گرفتن اینکه در موقع کوبیدن خرمن نباید ضربه شدید به دانه وارد کنید، خرمن را کوبیده، دانه‌ها را از بقیه قسمت‌های گیاه جدا کنید.

در زراعت سطوح بزرگ، برداشت باقلا را با ماشین انجام دهید.

در این کار، ابتدا باید ساقه‌ها را از نزدیکی خاک قطع کنید.

سپس ساقه‌ها را همراه با غلاف به صورت دسته‌های بزرگ و به طور عمودی برای چند روز در سطح مزرعه رها کنید تا در مجاورت آفتاب خشک گردد.

پس با دستگاه دانه جدا کن (خرمن‌کوب) دانه باقلا را از ساقه و غلاف جدا کنید.

عملکرد

مقدار محصول باقلا نسبت به عوامل مختلف متغیر است و به طور متوسط حدود 6 تن در هکتار می‌باشد.

 

منبع: کتاب تولید و پرورش سبزی، شاخه کاردانش، رشته باغبانی، صفحه 281