اصل و منشأ و ارزش غذایی:

اصولاً بومی قسمت‌های جنوب فرانسه است، به صورت وحشی در سواحل شمالی دریای مدیترانه وجود دارد و به علت معطر و خوشبو بودن، کشت آن رایج است. از دم کرده و عرق آن نیز به عنوان دارو استفاده می‌شود. تازه و خشک آن به مصرف غذا و سبزی خوردن می‌رسد.

خواص گیاه‌شناسی:

از جنس مرزه است.

مرزه گیاهی یک‌ساله و علفی از خانواده‌ی نعناییان است که ارتفاع بوته‌ها تا 30 سانتی‌متر می‌رسد.

برگ‌ها: برگ‌های آن کشیده و باریک و معطر و به رنگ سبز تیره است و گل‌های آن ریز و صورتی رنگ می‌باشد.

یک نوع مرزه دائمی نیز وجود دارد به نام مرزه‌ی زمستانی که دارای عطر بیشتری است.

شرایط رویشی ویژه:

شرایط آب و هوایی:

بهترین رشد را در آب و هوای معتدل دارد.

نسبت به سرمای زمستان حساس است.

در زمین‌های آفتاب‌گیر و با رطوبت متعادل، رشد بهتری دارد زیرا بسیار روشنایی پسند است.

در آب و هوای مرطوب مبتلا به گیاه انگلی سِس می‌شود.

خاک:

مرزه را در خاک سبک و قوی که دارای کود دامی فراوان باشد بکارید. چنانچه آن را در خاک‌های سنگین و فقیر بکارید بوته‌ی آن کوچک می‌شود و محصول کمی برداشت خواهید کرد.

ویژگی‌های خاص کاشت:

تهیه‌ی زمین:

برای کاشت در بهار، در پاییز زمین را شخم زده، مقدار 60 تا 70 تن در هکتار کود دامی در زمین پخش کنید. در اوایل بهار زمین را تسطیح نموده، کرت‌بندی کنید.

مقدار 100 تا 150 کیلوگرم در هکتار کود فسفره در زمین پخش نمایید و آن را به طریقه خطی یا کرتی آماده کشت کنید.

زمان کاشت:

بذر آن را در اوایل بهار، پس از رفع سرما و یا در اواخر تابستان پس از کاهش گرمای شدید مستقیماً در زمین اصلی به صورت دست‌پاش و یا خطی داخل کرت بکارید.

مقدار بذر مصرفی:

بذر مرزه ریز و سیاه رنگ است.

100 گرم بذر مرزه را در 100 مترمربع زمین بپاشید و با شن‌کش زیر خاک نمایید. عمق مناسب کاشت 1 تا 2 سانتی‌متر است.

نحوه‌ی کاشت:

بذر مرزه را به صورت دست‌پاش و یا خطی در داخل کرت‌هایی که آماده کرده‌اید بکارید.

در صورتی که به روش خطی می‌کارید فاصله‌ی خطوط را 20 تا 25 سانتی‌متر در نظر بگیرید.

مراقبت‌های داشت:

آبیاری:

بعد از اولین کاشت بذر اولین آبیاری را به آرامی انجام دهید، تا بذور جابجا نگردند.

در کاشت پاییزه، فاصله‌ی دور آبیاری را 7 روز و در کاشت بهاره 5 روز در نظر بگیرید.

وجین و سله‌شکنی:

زمانی که ارتفاع بوته‌ها به 4 سانتی‌متر رسید زمین را آبیاری و پس از گاورو شدن کرت مرزه را وجین نمایید.

موقعی که زمین را وجین می‌کنید در صورت نیاز عمل سله‌شکنی را نیز انجام دهید.

در صورت رشد علف‌های هرز، عمل وجین را یک ماه دیگر تکرار کنید.

کود سرک:

پس از سبز شدن، موقعی که ارتفاع بوته‌ها به 10 سانتی‌متر رسید، مقدار 100 کیلوگرم در هکتار کود اوره به صورت سرک در زمین پخش نمایید. این عمل را یک ماه دیگر تکرار کنید و پس از پخش کود، بلافاصله زمین را آبیاری نمایید.

برداشت:

زمان برداشت:

در کاشت بهاره دو ماه بعد از کاشت، ساقه‌ی مرزه را از بالای چند برگ در ارتفاع 8 سانتی‌متر از سطح خاک قطع نمایید تا گیاه بتواند به فعالیت خود ادامه داده، ساقه و برگ‌های فرعی جدید برای چین بعدی تولید نماید. در پاییز بوته‌ها را از روی سطح زمین قطع کنید.

در کاشت اواخر تابستان پس از آن که ارتفاع محصول به 15 تا 20 سانتی‌متر رسید محصول را در یک نوبت برداشت کنید.

نحوه‌ی برداشت:

برداشت با دست صورت می‌گیرد. برای برداشت، از اره‌ی کوچک دندانه‌ریز استفاده نمایید.

ساقه‌ی اصلی را از بالای چند برگ قطع کنید. پس از تولید ساقه‌های فرعی، آنها را نیز از بالای یک جوانه قطع کنید.

می‌توانید مرزه را در یک نوبت نیز برداشت نمایید.

بسته‌بندی:

مرزه را پس از برداشت در دستجات دو کیلویی با نخ بسته‌بندی نمایید و به بازار حمل کنید.

چنانچه در موقع برداشت، ریشه را نیز از خاک خارج نموده‌اید پس از بسته‌بندی آنها را شستشو دهید.

عملکرد:

اگر در بهار کشت نموده‌اید حدود 20 تا 30 تن محصول از هر هکتار زمین برداشت خواهید نمود.

اگر در اواخر تابستان اقدام به کشت نموده‌اید حدود 10 تا 15 تن محصول از هر هکتار زمین برداشت خواهید کرد.

 

برگرفته از کتاب تولید و پرورش سبزی، شاخه کاردانش، گروه تحصیلی امور باغی، 1394.