نخود فرنگی از سبزیجاتی است که از دانه آن استفاده می‌شود و از نباتات فصل سرد است و نسبت به سرما مقاومت زیادی دارد.

نخود فرنگی هر چند به شکل تازه هم به مصرف می‌رسد اما بیشتر برای کنسروسازی و تهیه نخود فرنگی یخ‌زده کشت می‌شود.

نخود فرنگی امروزه در کلیه نقاط دنیا کشت می‌شود و چهارمین مقام را از نظر وسعت کشت در بین سبزی‌ها داراست.

مشخصات گیاه‌شناسی:

گیاهی است از جنس نخود سبز و از خانواده بقولات

نخود فرنگی گیاهی یک ساله است و دارای ساقه نازک و رونده می‌باشد که به وسیله پیچک به قیم می‌پیچد.

گل و میوه: گل و میوه نخود فرنگی از نظر شکلی شبیه لوبیا است.

ساقه: ساقه در بعضی ارقام ایستاده و در بعضی دیگر خوابیده است و ارتفاع آن بین 15 تا 200 سانتی‌متر متغیر است.

ریشه: ریشه این گیاه، گاه تا عمق بیش از یک متر هم در زمین فرو می‌رود. حدود 80 درصد سیستم ریشه‌ای در سطح‌الارض قرار دارد که مملو از باکتری‌های ریزوبیوم است که می‌توانند ازت هوا را جذب کنند.

ارقام نخود فرنگی:

نخود فرنگی آلمانی: پا متوسط و زودرس است.

نخود فرنگی آلاسکا: پا کوتاه و زودرس است.

نخود فرنگی سروو: پا متوسط و نیمه دیررس است.

هر سه رقم فوق در ایران (کرج) کاشته و آزمایش شده است.

شرایط رویشی ویژه:

آب و هوا

بهترین تولید نخود فرنگی را در آب و هوای خنک خواهید داشت.

دمای مطلوب برای رشد این گیاه، بین 15 تا 18 درجه سانتی‌گراد است.

نخود فرنگی نسبت به سرما استقامت زیادی نشان می‌دهد.

رطوبت

نخود فرنگی را در مناطق مرطوب کشت نکنید چون در این شرایط گیاه شاخ و برگ زیادی تولید می‌کند و دچار ورس می‌شود و در نتیجه عملکرد آن کاهش می‌یابد.

نخود فرنگی نسبت به بیماری‌های قارچی حساس است و در هوای مرطوب، این بیماری‌ها شیوع بیشتری دارند.

مرطوب نگه داشتن خاک اطراف ریشه این گیاه، به ویژه پس از دانه‌بندی باعث افزایش محصول می‌شود.

نور

ارقام مختلف نخود فرنگی نسبت به طول روز عکس‌العمل متفاوتی دارند.

ارقام زودرس نسبت به طول روز بی‌تفاوت هستند.

در ارقام متوسط‌رس و دیررس طول مدت روشنایی زیاد، زمان گلدهی را سرعت می‌بخشد و باعث عملکرد بیشتری در این ارقام می‌گردد.

خاک

نخود فرنگی را در زمین‌های لیمونی سبک یعنی رسی‌شنی حاصلخیز و زمین‌های با خاک‌های هوموسی بکارید.

pH خاک مناسب این گیاه بین 6/5 تا 7/5 می‌باشد و اگر خاکی که برای کشت نخود فرنگی در نظر گرفته‌اید اسیدی می‌باشد باید با اضافه کردن مقدار کافی آهک pH آن را تا حد 6/5 تا 7 خنثی کنید.

کود

به طورکلی، احتیاج نخود فرنگی به کود ازته بسیار کم است، زیرا مانند سایر گیاهان این خانواده ازت هوا را با باکتری‌های موجود در گره‌های ریشه خود جذب نموده، در زمین تثبیت می‌کند.

کود دامی را به مقدار 20 تا 24 تن در هکتار در پاییز سال قبل از کشت همراه با شخم پاییزه با خاک مخلوط نمایید.

از کودهای شیمیایی می‌توانید طبق فرمول زیر به طور خالص استفاده کنید.

ازت خالص 30 تا 40 کیلوگرم در هکتار.

فسفر خالص 60 تا 80 کیلوگرم در هکتار.

پتاس خالص 60 تا 80 کیلوگرم در هکتار.

ویژگی‌های خاص کاشت:

آماده کردن زمین و بستر کاشت

زمینی را که در نظر دارید نخود فرنگی بکارید شخم بزنید.

زمین شخم خورده را دیسک بزنید تا کلوخه‌های آن خرد شود.

در صورت لزوم با کولتیواتور دوار کلوخ‌های حاصل از دیسک را خردتر کنید به طوری که زمین مورد کشت، کاملاً پوک و نرم گردد.

زمین را با لولر تسطیح کنید تا آماده کاشت گردد.

در مناطقی که زمستانی بسیار سرد و سخت دارد و کاشت را در اسفندماه یا اوایل بهار انجام می‌دهید بهتر است شخم را در پاییز انجام دهید.

انتخاب بذر مناسب

بذری را که برای کاشت انتخاب می‌کنید باید:

  • سالم و عاری از هر نوع بیماری باشد.
  • از نوع مرغوب و پرمحصول باشد.
  • نسبت به بیماری‌های نخود شایع در منطقه، مقام باشد.

آماده کردن بذر قبل از کاشت

قبل از کاشت، بذور نخود فرنگی را باید با یکی از قارچ‌کش‌های مناسب ضدعفونی کنید تا گیاه در ابتدای رشد از خسارت عوامل بیماری‌زا در امان باشد.

کاشت نخود فرنگی

کاشت نخود فرنگی در آبان ماه صورت می‌گیرد اما در مناطق کوهستانی و سرد، نخود فرنگی را در اسفند ماه یا اوایل بهار بکارید.

عمق کاشت را نباید از 5 سانتی‌متر بیشتر بگیرید.

مقدار بذر نخود فرنگی را برای یک هکتار، بین 130 تا 160 کیلوگرم بگیرید.

کشت را به صورت خطی انجام دهید و در این صورت، فاصله بین خطوط را 35 تا 40 سانتی‌متر انتخاب کنید.

مراقبت‌های داشت:

آبیاری

پس از کاشت، اولین آبیاری (خاک آب) را انجام دهید.

آبیاری‌های بعدی را تا قبل از سبز شدن بذور نخود فرنگی و خروج نهال جوان از خاک، به فاصله 2 یا 3 روز انجام دهید.

آبیاری‌های پس از سبز شدن را با توجه به درجه حرارت محیط، درصد رطوبت هوا، بافت خاک و غیره تنظیم نمایید.

قیم زدن

پای بوته‌های پابلند نخود فرنگی باید قیم بزنید.

چون نخود فرنگی دارای ساقه‌های فرعی زیادی است، می‌توانید از سرشاخه‌ها به عنوان قیم استفاده کنید.

در زراعت‌های وسیع صحرایی از انواع مختلف قیم مانند: قیم چوبی، فولادی و سیمی استفاده کنید.

سله‌شکنی

اگر زمین مورد کاشت دارای بافت سنگین است و یا اینکه مقدار ماده آلی کمی دارد، سطح خاک پس از هر آبیاری و یا بارندگی سله می‌بندد.

با وسایل دستی مانند فوکا و یا ماشین‌آلات مناسب مانند کولتیواتور، اقدام به شکستن سله کنید.

وجین

در صورت مشاهده علف‌های هرز در محصول کاشته شده در زمان 4 تا 6 برگه شدن، اقدام به وجین علف‌های هرز نمایید.

وجین بین ردیف‌ها را می‌توانید به کمک ادوات کشاورزی انجام دهید.

برداشت

زمان برداشت

زمان برداشت نخود فرنگی موقعی است که دانه آن کاملاً درشت شده، تمام فضای داخل غلاف را پر کرده ولی هنوز سبز و تازه و نرم باشد.

برای به دست آوردن دانه باید زمانی بوته‌ها را بچینید که بیش از سه چهارم نیام‌ها رسیده باشند.

نحوه برداشت

در سطوح کوچک برداشت را با دست و هر روز انجام دهید.

در کاشت وسیع که نخود فرنگی را برای تهیه ماده اولیه کارخانه‌های کنسروسازی و یا نگهداری به وسیله سرما می‌کارید می‌توانید محصول را به وسیله ماشین برداشت کنید.

بعضی از ماشین‌های برداشت نخود فرنگی در عین اینکه محصول سبز را درو می‌کنند، بوته‌های درو شده را روی یک خط جمع‌آوری می‌کنند. سپس محصول به وسیله دستگاه دیگری در کامیون بار شده به کارخانه ارسال می‌گردد.

در برداشت به صورت دانه باید بوته‌ها را از نزدیک زمین قطع کنید و در خرمن دانه‌ها را از غلاف جدا کنید.

بسته‌بندی و حمل نخود فرنگی تازه

برای ارسال محصول به بازارهای نزدیک مزرعه، مشکلی ندارید. کافی است محصول جمع‌آوری شده را در جعبه یا سبدی قرار داده، به بازار ببرید.

برای حمل محصول به بازارهای دور از محل تولید باید آن را در درجه حرارت خیلی کم قرار دهید.

می‌توانید نخود فرنگی را در دمای 4/5 درجه سانتی‌گراد برای مدت دو هفته کاملاً تازه نگه‌دارید.

در دمای صفر درجه حدود سه هفته و در دمای 21 درجه سانتی‌گراد به مدت دو روز، محصول نخود فرنگی قابل مصرف است.

برای خنک نگه‌داشتن، نخود فرنگی یا محصول جمع‌آوری شده را برای چند دقیقه در آب خنک فرو ببرید و یا آن را در سردخانه با درجه حرارت مناسب قرار دهید.

برای حمل محصول به بازارهای دور از محل تولید، باید از وسایل حمل و نقلی که دارای دستگاه خنک‌کن هستند استفاده کنید.

اگر واگن یا کامیونی که محصول را حمل می‌کند دستگاه خنک‌کننده ندارد باید مقدار کافی یخ را بکوبید و درروی جعبه‌ها بریزید تا محصول خنک بماند.

عملکرد

در صورتی که عملیات کاشت و داشت و برداشت محصول را به خوبی انجام داده باشید، در شرایط مناسب به طور متوسط 4 تن محصول در هکتار برداشت خواهید کرد.

منبع: کتاب تولید و پرورش سبزی، شاخه کاردانش، رشته باغبانی، صفحه 274