اصل و قدمت: مرکز آن را از اروپای معتدل ذکر کرده‌اند و زراعت آن را به زمان‌های خیلی قدیم نسبت می‌دهند.

اهمیت: این کلم را اکثر کشاورزان و روستاییان ایران به ویژه در آذربایجان، اصفهان، کرمان، اراک، سرتاسر کردستان، اطراف تهران و غیره از زمان‌های بسیار قدیم می‌شناختند و به اندازه خود کفایی کشت و کار می‌کردند و می‌کنند.

قسمت قابل مصرف آن غده‌ایست گرد و کم و بیش بزرگ که در قاعده ساقه آن تشکیل می‌شود و به صورت پخته در داخل آش و نوعی شله (به ویژه در آذربایجان) به مصرف می‌رسد.

از نظر غذایی این کلم‌ها پس از پخته شدن بسیار زود هضم‌اند و دارای مواد لازم  برای بدن به ویژه مواد معدنی و ویتامین‌هاست.

در کشورهای اروپایی به ویژه در اتریش و آلمان نیز کلم قمری زیاد کاشته و مصرف می‌شود ولی طرز مصرف آن به این صورت است که غده‌های آن را به ورقه‌های با ضخامت 0/5 تا 0/7 سانتی‌متری بریده، آن‌ها را در آب می‌پزند و نمک زده، به مصرف تغذیه می‌رسانند.

این کلم به صورت تازه (خام) و پخته مصرف می‌شود.

یکی از ویژگی‌های کشت این کلم، مدت زمان اندکی است که زمین را اشغال می‌کند و این زمان معمولاً بین 2/5 تا 3/5 ماه است.

این کلم در قم و کاشان به قنبید و در آذربایجان به داش کلم (کلم سنگ) معروف است.

مشخصات گیاه‌شناسی

گیاهی دوساله و دولپه از خانواده چلیپاییان می‌باشد که در سال اول تولید غده خوراکی و در سال دوم تولید گل و بذر می‌کند.

این گیاه از جنس براسیکا و گونه اولراسه و واریته گونگی‌لودز می‌باشد.

ریشه: بلند و دارای ریشه‌های فرعی باریک است.

ساقه: ساقه کلم قمری، غده سبز یا قرمز رنگ کم و بیش درشتی است که شکل آن گرد یا کمی پخ است و گاهی وزن آن به 1/5 تا 2 کیلوگرم بالغ می‌شود. برگ‌ها با دمبرگ‌های بلند خود به این غده چسبیده‌اند. این غده قسمت قابل استفاده کلم قمری است. قطر قسمت متورم به 5 تا 10 سانتی‌متر می‌رسد.

ساقه‌های ضخیم ممکن است سفید، سبز یا ارغوانی رنگ باشند و درست در بالای سطح خاک ایجاد می‌شوند.

برگ‌ها: پهن با دمبرگِ دراز و قطور، انتهای دمبرگ‌ها در روی غده کلم خیلی پهن شده‌اند. برگ‌ها به رنگ غده هستند.

گل: زردرنگ است.

دانه: کوچک، گرد به رنگ سیاه یا قرمز مایل به قهوه‌ای است و قوه نامیه آن زیاد است. وزن هزار دانه آن حدود 3 تا 4گرم است.

بوته: عرض بوته و ارتفاع آن به 30 سانتی‌متر می‌رسد.

انواع: متداول‌ترین ارقام عبارت‌اند از:

وایت‌وینا، گرین‌وینا، پرپل‌وینا، ارلیست ارفورت، بلارو و دلیکاتس.

شرایط رویشی ویژه

آب و هوا

حرارت مناسب آن 18 تا 25 درجه سانتی‌گراد می‌باشد.

در حرارت پایین حدود 10 درجه سانتی‌گراد گیاهان جوان تمایل به گلدهی دارند.

آب و هوای مورد نیاز کلم قمری شبیه کلم پیچ است ولی این کلم نسبت به سرما و خشکی و گرما مقاوم‌تر است و در برابر شرایط نامساعد آب و هوا و تغییرات درجه حرارت، سازگارتر و بردبارتر می‌باشد.

خاک

در انواع خاک‌ها می‌روید ولی برای حصول بهترین نتیجه، آن را در خاک‌های لیمونی و هوموس‌دار و قوی بکارید.

رطوبت

در مناطق گرم و خشک نیز می‌توانید آن را کشت نمایید زیرا این کلم نسبت به خشکی مقاوم است.

نور

کلم قمری را در مکانی آفتابی یا حداقل سایه آفتاب کشت نمایید.

ویژگی‌های خاص کاشت

پخش کود دامی و شیمیایی

مقدار 15 تا 20 تن کود دامی در هر هکتار به زمین بدهید.

برای دادن کود شیمیایی مانند کلم پیچ عمل نمایید.

تهیه زمین

عملیات تهیه زمین را مانند کلم پیچ انجام دهید.

زمان کاشت

در آب و هوای معتدل، از بهار تا اواخر تابستان، می‌توانید نسبت به کاشت آن اقدام نمایید.

در آب و هوای گرم، کاشت را در بهار و پاییز انجام دهید.

برای کشت‌های دیرهنگام، از ارقام بنفش مقاوم استفاده کنید.

نحوه کاشت

به دو طریق می‌توانید کلم قمری را بکارید:

الف- کاشت مستقیم بذر در زمین اصلی: در این حالت، بذور را روی ردیف‌هایی به فاصله 30 تا 45 سانتی‌متر از هم بکارید و پس از سبز شدن تنک نمایید.

ب- کاشت در خزانه: ابتدا بذر آن را در خزانه کشت نموده، حدود 4 تا 6 هفته بعد به زمین اصلی انتقال دهید.

تذکر: به دلیل اینکه ساقه متورم کلم خیلی زود خشبی و غیرقابل استفاده می‌گردد توصیه می‌شود بذر این گیاه را به تدریج و هر 2 تا 3 هفته یکبار بکارید.

فواصل کاشت

فواصل ردیف‌ها را حدود 30 تا 45 سانتی‌متر از هم انتخاب نمایید.

فواصل بوته‌ها را بر روی ردیف، حدود 15 تا 20 سانتی‌متر از هم در نظر بگیرید.

مقدار بذر مصرفی

برای تهیه نشای لازم جهت کشت یک هکتار، حدود 1/5 تا 2 کیلوگرم بذر را در خزانه کشت نمایید.

انتقال نشاء به زمین اصلی

نهال‌ها را در مرحله 4 برگه شدن به زمین اصلی انتقال دهید یعنی حدود 4 تا 6 هفته پس از کاشت بذر، عمل انتقال نشاء را انجام دهید.

نشاءکاری

نشاءکاری را زمانی که هنوز ارتفاع گیاه بالاتر از 5 سانتی‌متر نرسیده است انجام دهید.

مراقبت‌های داشت:

وجین و سله‌شکنی

مرتباً علف‌های هرز را از فاصله ردیف‌ها از بین ببرید تا کلم بتواند به قدر کافی رشد نماید.

کولتیواتور زنی را مشابه کلم پیچ انجام دهید لیکن چون فاصله ردیف‌ها کمتر از 60 سانتی‌متر است برای این منظور، از تراکتورهای کوچک باغی یا وجین‌کن دستی استفاده کنید.

تنک کردن

اگر عمل کاشت را مستقیماً در محل اصلی انجام داده‌اید مجبور خواهید بود که بوته‌ها را تنک نمایید.

عمل تنک را در زمانی که ارتفاع بوته به حدود 20سانتی‌متر رسید انجام دهید به طوری که فاصله بوته‌ها از هم حدود 15 تا 20 سانتی‌متر شود.

کود سرک

در مدت توسعه غده، مقداری کود ازته به همراه آب به مزرعه کلم قمری بدهید.

آبیاری

به طور متوسط هر 5 روز یکبار مزرعه را آبیاری کنید تا کلم‌های آن دارای گوشت نرم و لطیف شود. اگر در آبیاری مزرعه وقفه و تأخیر اتفاق افتد به طوری که زمین بیش از حد خشک گردد، موجب خشبی و نامرغوب شدن کلم خواهد شد.

واکاری

در صورتی که 10 روز پس از کاشت نشاء، مقداری از نشاهای کاشته شده به هر دلیل، به رشد خود ادامه نداده، پلاسیده و خشک شده‌اند باید سریعاً نشاءکاری مجدد انجام شود.

برداشت:

زمان برداشت

زمانی که قطر ساقه متورم به حدود 5 تا 10 سانتی‌متر رسید (حدود 5 تا 9 هفته پس از کاشت بذر) آن را برداشت کنید.

نحوه برداشت

برداشت را تدریجاً انجام دهید به طوری که ساقه متورم آن خشبی و نامرغوب نشود زیرا بر اثر زیاد ماندن در خاک ساقه خشن می‌شود.

درجه‌بندی

کلم‌های با اندازه‌های متفاوت را از هم تفکیک نمایید و جداگانه بسته‌بندی کنید تا بازارپسندی بهتری داشته باشد.

نحوه نگهداری

کلم قمری را می‌توانید مدت مدیدی زیر ماسه در محل خشک، با دمای 4 الی 8 درجه سانتی‌گراد نگهداری کنید.

عملکرد

بسته به شرایط محیطی و رقم کلم قمری، از هر هکتار حدود 20 تا 24 تن محصول به دست خواهید آورد.

تقویم کاشت کلم قمری

شهریور

برداشت

مرداد

برداشت

تیر

مراقبت

خرداد

نشاء در محل اصلی

اردیبهشت

مراقبت در خزانه

فروردین

کاشت بذر در خزانه

منبع: کتاب تولید و پرورش سبزی، شاخه کاردانش، رشته باغبانی، صفحه 296