گل رز دارای گونه‌های بسیار زیادی می‌باشد و از لحاظ فرم، رنگ، عطر، دوام و تنوع شکل یکی از زیباترین و محبوب‌ترین گل‌هاست که غالباً بوته‌ای بوده و جزو گیاهان دائمی طبقه‌بندی می‌شود.

امروزه تنوع انواع مختلف این گل زیبا و پرطرفدار، از دو رگه‌گیری و پیوند گونه‌های قدیمی به وجود آمده است. گل سرخی که در ایران می‌روید در دنیا کم‌نظیر بوده، گل محمدی و گل نسترن هم گونه‌هایی از این گل هستند.

انواع مختلف رز دارای نوع درشت، مینیاتوری، خزنده، بالارونده و پابلند است. این گل علاوه بر تولید انبوه و تجاری آن به عنوان مهم‌ترین گل شاخه بریده، در باغات، فضای سبز و باغچه‌ها نیز کاشته می‌شود.

در تولیدهای کم، گل رز را با استفاده از قلمه افزایش می‌دهیم. قلمه‌های رز حدود دو ماه طول می‌کشد تا ریشه بزند. گل رز به نور فراوان نیاز داشته، به شدت نورپسند است.

این گل، برای رشد خوب، نیازمند به رطوبت کافی و آب فراوان می‌باشد، آبیاری باید اول صبح و به صورت عمیق انجام گردد. این گیاه به خاک حاصلخیز، عمیق با زهکشی مناسب نیاز دارد.

اضافه نمودن مواد آلی و پوشاندن سطح خاک از مواد آلی جهت حاصلخیزی بیشتر و حفظ رطوبت در سطح خاک بسیار مناسب است.

بهترین خاک برای گل رز خاکی با ترکیب خاک باغچه + ماسه شسته شده + کود حیوانی (فقط جهت اصلاح خاک) و یا ورمی کمپوست + ماسه + خاک باغچه است.

بهترین دما برای این گل دمای بین 20 تا 25 درجه سانتی‌گراد می‌باشد.

در روش دوم برای افزایش، بذر نسترن وحشی را کاشته و پس از جوانه زدن، در سال دوم روی آن پیوند می‌زنیم.

فعالیت عملی

افزایش رز با قلمه

1- پس از پایان گلدهی رز، شاخه‌های آن را هرس می‌کنیم.

2- شاخه‌ها را در گلخانه به تکه‌های 10-5 سانتی‌متری قیچی می‌کنیم. سپس برگ‌ها و خارها را جدا می‌کنیم.

3- آن‌ها را در بستر قلمه‌کاری می‌کاریم. دمای 17 درجه – رطوبت 80 درصد – نور 800 لوکس و مه‌پاشی (میست) را برای ریشه‌دار شدن فراهم می‌کنیم.

4- پس از ریشه‌دار شدن قلمه‌ها، آن‌ها را در گلدان نشایی 8 می‌کاریم.

5- پس از پر شدن ریشه، نهال‌ها را در سطل 4 می‌کاریم.

در صورتی که هدف تولید رزهای پاکوتاه و گل درشت باشد، از همان رقم‌ها قلمه تهیه می‌کنیم و اگر هدف رزهای پابلند باشد از درختچه‌های نسترن وحشی قلمه‌گیری کرده و در سال دوم ارقام مورد نظر را روی آن‌ها پیوند می‌زنیم.

فعالیت عملی

کاشت بذر نسترن وحشی (سگ‌گل) برای پایه و انجام پیوند

1- بذرها را از میوه رسیده و نارنجی نسترن بیرون بیاورید.

2- بذرها را بشویید و به مدت چند هفته در جایی با دمای 27 درجه سانتی‌گراد قرار دهید.

3- بذرها را در کیسه‌ای دارای ماسه یا ورمیکولیت مرطوب قرار داده و چند هفته در دمای 4 درجه سانتی‌گراد قرار دهید.

4- بذرها را با محلول هورمون جیبرلین ppm 100 تیمار کنید.

5- آن‌ها را در بستر ویژه بذرکاری بکارید و آبیاری نمایید. دما را روی 18 درجه سانتی‌گراد تنظیم کنید. 95 درصد بذرها سبز خواهند شد.

6- پس از پر شدن ریشه آن‌ها را در سطل 4 بکارید. از مخلوط خاک ویژه درخت و درختچه‌ها استفاده کنید.

در سال دوم گلدان را عوض کنید. نهال‌ها را درون گلدان سطل 10 ببرید. در همین سال از ارقام و نژادهای بازارپسند پیوندک جوانه تهیه کرده و نهال‌های نسترن را در ارتفاع دلخواه پیوند کنید. از پیوند T استفاده کنید. رزهای پیوند شده روی نسترن، پابلند خواهند شد.

در روش‌های پیشرفته از هر مترمربع در سال، 300 شاخه گل برداشت می‌شود. برای رسیدن به این رکورد کارهای زیر انجام می‌گیرد.

1- پرورش رز در محیط هیدروپونیک

2- تغذیه بوته‌ها

3- خم کردن بلندترین شاخه رویشی. در این صورت جوانه‌های کناری شاخه خم شده، تحریک شده و رشد می‌کنند و به این ترتیب تعداد شاخه‌های گل‌دهنده افزایش می‌یابد.

4- 40000 لوکس نور برای ایجاد حداکثری گل لازم است.

5- بهترین دما در زمان گلدهی 18 درجه سانتی‌گراد است. زمان برداشت شاخه‌های رز بستگی به بازار دارد. برای بازارهای دور دست زمانی که غنچه‌ها رنگ گرفته باشند و برای بازارهای محلی زمانی است که یکی دو گلبرگ بیرونی شروع به تا خوردن می‌کند.

6- همه شاخه‌ها یکباره برداشت می‌شوند.

7- پس از برداشت، دما را به مدت دو هفته روی 25 درجه تنظیم می‌کنند تا شاخه‌های جدید پدیدار شوند. سپس دوباره دما را روی 18 درجه تنظیم می‌کنند.

8- وقتی تولید اقتصادی شاخه گل‌ها کاهش یافت، همه گیاهان را حذف کرده و دوباره اقدام به کشت گیاهان جدید می‌کنند.

9- همیشه باید دمای گلخانه در شب 2 درجه سانتی‌گراد خنک‌تر از روز باشد.

کاشت گل‌های رز تنها برای لذت بردن از زیبایی این گل نیست؛ بلکه از این گل برای عطر سازی، تهیه چای، مربا و بسیاری مواد خوراکی دیگر استفاده می‌شود.

از نظر عمر گل جایی، در مرحله‌ای که 21-40 درصد غنچه‌ها باز شده باشند، عمر طولانی‌تری نسبت به مرحله‌ای که 1-5 درصد غنچه باز شود، در پی خواهد داشت.

محل قطع شاخه برای برداشت گل بالای اولین برگ پنج برگچه‌ای از پایین شاخه است. در فصل زمستان محل برش از بالای دومین برگ پنج برگچه‌ای انتخاب می‌شود.

منبع

کتاب تولید و پرورش گیاهان زینتی، پایه دوازدهم، دوره دوم متوسطه، رشته امور باغی، سال 1397، صفحه 79